MANYETİK ALANIN SAĞLIĞA ETKİLERİ
Uzaya gönderilen astronotlarda görülen ve haftalarca sürebilen yorgunluk,
adale ağrısı, baş ağrısı ve dönmesi nedeni ilk yıllarda anlaşılamamıştı.
Daha sonraki yıllarda sürdürülen kapsamlı araştırmalar sonucu bu
belirtilerin dünyanın manyetik alanının eksikliğinden kaynaklandığı
belirlenmiştir, (Lindner, 2002). Biyomanyetoloji ilkelerine göre, tüm
maddeler dolayısıyla tüm canlılar, zayıf ya da güçlü birer manyetik özelliğe
sahiptirler. Her mekanda dolayısıyla tüm canlıların içindeki ve dışındaki
tüm boşluklarda yüksek yada düşük birer manyetik alan mevcuttur. İnsan
vücudu aslında her hücrenin kendine özgü elektrik devresi olduğu bir
elektromanyetik makinedir ( Paulines, 2002). İnsan vücudundaki manyetik
alan, biyoelektrik yüklerinin hareketinden meydana gelir. Biot - Savar
Teorisine göre, hareketli elektrik yükleri manyetik alan oluşturur.
Biyoelektrik oluşan herhangi bir bölgede mutlaka manyetik alan vardır.
Dolayısıyla kalp, adale, sinir ve beyin gibi organlar belli bir manyetik
alana sahiptir. İnsanı oluşturan maddelerin birbiriyle haberleşmek için
kullandıkları manyetik alanın sinyalleri birbiriyle uyum içindedir. Bu
sinyaller dünya manyetik alanı ile de uyum içindedir, (Widgery, 2002).
İnsanın kendi iç manyetik alanı ile dünyanın oluşturduğu manyetik alan
arasındaki uyumluluk çeşitli nedenlerden dolayı bozulabilmektedir. Bunun bir
nedeni de insanın yaşadığı yerin manyetik alanının büyüklüğüdür. Yer
kabuğunun doğal bir manyetizması vardır. Bütün alanlar üç değişken içerir;
frekans, spinin yönü, spinin büyüklüğü veya gücüdür. Bu üç değişken insan
vücuduna uyduğunda vücut kendi enerjisini destekler, (NBC, 2002). Bu
manyetik etkileşim hücre zarlarında madde alışverişlerini mümkün kılar.
Böylece bir fabrika gibi çalışan hücrenin, atık maddeleri ve toksinleri
bünyesinden uzaklaştırarak su, besin maddeleri, oksijen ve gerekli
mineralleri alarak işlevinin uygun bir seyirde ve canlılık içinde sürdürmesi
mümkün olmaktadır. Sara hastaları üzerinde yapılan bir deneyde de dışarıdan,
deneklerin manyetik alanının değiştirilmesi durumunda, beyindeki
biyoelektrik faaliyetin, dolayısıyla snapsların kirlenmesi sağlanarak
hastalık durumundaki etkileri aynen oluşturulmuştur.
Geceleyin dünya manyetik alanı hücresel oksijeni arttırır, uykuyu destekler,
biyolojik iyileşmeyi desteklerken iltihaplanmayı azaltır, acıyı dindirir.
Ama güneş doğduğunda beraberinde getirdiği pozitif manyetik alanı hücresel
oksijeni azaltır, uyanıklığı destekler, biyolojik iyileşmeye engel olur ve
acıyı arttırır. Kafamızın merkezde bulunan hormonları, enzimleri ve
bağışıklık fonksiyonları yöneten pineal bezi manyetik kristallerden oluşan
bir manyetik organdır. Manyetik enerjiye çok duyarlı olup ona has madde
olan melatonin hormonu, geceleyin dünya manyetik alanı etkin olduğu zaman
ortaya çıkar. İyi uyku için melaton seviyesinin yüksek olması gerekir.
Büyüme hormonu melatonin seviyesi ile ilişkilidir. İnsan yaşlandıkça bu asıl
hormonları daha az üretmeye başlar. Büyüme hormonu saç, cilt (deri) ve
adaleleri kontrol altında tutar, (Philpott, 2002). Multiple Sclerosis (MS)
hastalığını başlatan sebeplerden biri dünya manyetik alanıdır. Dünya
manyetik alanının haritası incelendiğinde alanın yapısı ile MS hasta sayısı
arasında kuvvetli ilişki bulunmuştur. Manyetik alanın düşey bileşeni
biyolojik maddeleri etkiler. MS hastalığına yakalananların sayısı 60 (°E)
boylam civarında en yüksek değere ulaşırken Orta Asya, Hindistan, Çin,
Japon, Afrika ülkeleri, Orta Amerika gibi ekvatora yakın yerlerde vaka
sayısı yok denecek kadar azdır. Düşey manyetik alanı bileşeni kutuplara
yakın yerde hemen hemen yoktur ve MS hastalığına düşey bileşenin zayıf
olduğu bölgelerde çok sık rastlanır. Başka bir araştırmada çocukların
büyümesinin dünya manyetik alanın güneş aktivitesine göre değişmesine bağlı
olduğu tespit edilmiştir, (Tatarin et al., 2002).
İnsan vücudunun manyetik alanla olan dengesini bozan etkenlerden birisi de
kimyasal kirleticiler, haberleşme frekansları, elektrik güç taşımalarından
gelen sinyallerle çevrenin kirlenmesiyle ortaya çıkar. Toksik madde
radyasyon gibi kirleticilerden gelen sinyaller canlının elektromanyetik
dengesini bozmaktadır, (Widgery, 2002). Araştırmacıların insan tarafından
yapılan elektromanyetik kirlilik veya smog olarak bilinen elektromanyetik
alanın birikimli olduğunu ve genel keyifsizlik, boyunda sertlik, göğüs
acısı, hafıza kaybı, baş ağrısı, kalp atışında ve kan kimyasında değişime
uğratma, sindirim ve dolaşım sorunları oluşturabilmektedir. Elektro smog adı
verilen teknolojinin beraberinde getirdiği elektromanyetik kirlenme, insan
sağlığını tehdit eden ciddi unsurlardan birisidir. Yüksek gerilim
hatlarından cep telefonu dalgalarına, radyo ve TV dalgalarından ev ve iş
yerlerindeki bilgisayar ve elektrikli diğer eşyaların yaydığı
elektromanyetik dalgalara kadar maruz kalınan elektromanyetik kirlilik
sosyal yaşam ortamında hemen hemen her yerde sağlıksız bir atmosfer
oluşturmaktadır. Elektromanyetik smog beyinden hücrelere gönderilen
sinyalleri engelleyerek vücudun bağışıklık sistemine zarar verir, (Paulines,
2002). Son yıllarda büyük çapta araştırmalar yapılmasına neden olan bir etki
ise insan yapımlı kuvvetli manyetik alan kaynağından doğan hastalıklardır.
Kuvvetli manyetler Hall etkisinden dolayı, anestesia oluşturuyor, (Pawluk,
2002; Komor, 2002). Tunaya'nın araştırmalarına göre yüksek gerilim
hatlarının çocuklarda lösemi ya da beyin kanseri yaptığı bilinen bir
gerçektir. 1988'de ve 1991'de yine ABD'de, 1992 'de Isveç ve Meksika'da ve
1993 'de Danimarka'da yapılan araştırmalarda çocuklarda görülen kanserlerle
ve özellikle de lösemiyle iletişim hatlarına yakın yaşama arasında bir
ilişki olduğunu ortaya koymuştur, (Tutev, 2002). Cep telefonu zararları
üzerinde birçok araştırma yapılmaktadır. Kandaki zararlı proteinlerin ve
toksinlerin beyne girmesini engelleyen savunma mekanizmasını devre dışı
bırakmaya, yorgunluk, baş ağrısı, deride yanma hissi ortaya çıkarmaya,
yüksek tansiyon oluşmasına, baş ağrıları, baş dönmesi ve dikkatin
dağılmasına sebep olduğuna dair bulguları elde edilmiştir (Tutev, 2002).
Cep telefonu alzheimer, parkinson ve multiple sclerosis (MS) gibi sinir
hastalıklarının oluşma riskini arttırıyor. Kulaklık-mikrofon seti
kullananların %80'inde bu tip sorunların olmadığı gözlenmiştir. Bu tip
elektromanyetik alanların genelde iki etkisinden bahsedilir. Birisi ısı
etkisidir. Çünkü yaydığı enerji, insan vücudundan geçerken bir miktar
emilir, tutulur ve içerde bir ısı birikimi oluşur. Bu ısı istenmeyen
sonuçlara sebep olabilir. İkincinin etkisi ise canlı organizma içindeki
birbirine bağlanmış olan molekülleri, atomları etkiler ve bozar. Organizma
kendini tamir eder, düzeltir. Ama bir an kontrolden çıkabilir. Kontrolden
çıktığında ise basit bir iki hücrenin ölümüne veya kanser gibi ölümcül bir
hastalığa neden olabileceğinden şüphelenilmektedir, (Kalkan, 2002).
Ortalamadan yüksek manyetik alanı olan bölgede yaşayan çocukların kanser
olma olasılığının daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Birkaç
araştırmada ortalama değerden yüksek manyetik alanın bulunduğu bölgede uzun
süre kalan hamile kadınlarda zor doğum yaptıkları gözlenmiştir. Yüksek
manyetik alanın, anne adaylarının düşük yapma olasılıklarını 3 kat artırdığı
vurgulanmıştır, (ARPNSA, 1999). 1994'te ve 1998'te ABD ve Finlandiya'da
yapılan araştırmalarda; elektromanyetik alanların çok sık etkisinde kalan
(radyo operatörleri, endüstriyel donanım işçileri, veri işleme aygıtı
tamircileri, telefon hattı işçileri, elektrik santralleri ve trafo
merkezlerinde çalışan) işçilerde alzheimer hastalığının normal insanlara
göre erkeklerde 4-9 kat kadınlarda 3-4 kat daha çok görüldüğü, enerji iletim
hatlarına 40 m.'den daha yakın yaşayan çocukların, normal çocuklara göre 2-3
kat daha fazla kansere yakalandığı, Finlandiya'da yapılan bir başka
araştırma erkek çocukların merkezi sinir sisteminde oluşan tümörlerle iletim
hatları arasındaki ilişkinin olduğu sonucuna varılmıştır. Diğer bir etken
ise uzaydan ve güneşten gelen kozmik ışınlardır. Dubrov (2002) 1228 kişi
üzerinde yaptığı deneylerinde kozmik ışınların kalp krizi, işyerindeki ve
karayolu kazalara ve ani şizofren dönemlerle ilişki içinde olduğu sonuca
varmıştır, (Harris, 2002). EMF sağlık raporunda (1995) mevsimsel stres
maksimumlar ile güneş rüzgarının maksimumu arasında ilişki olduğu
vurgulanmıştır. İnsan sağlığına zararlı kozmik olayları uzay arası manyetik
alanın radyal bileşeni olduğu zaman en fazla etkiler. Bu olay da güneş
rüzgarı dünyadan geçtiği zaman olabilir. Nikolaev ve ark. (1976) 85 tane ruh
hastası insan üzerine yapılmış deney sonucunda gök cisimleri arasındaki
manyetik alanın pozitif olduğu zaman hastaların sayısının arttığı
gözlenmiştir, (Parkinson,1983).
Zayıf manyetik alanın insan sağlığına zararlı olup olmadığı hala
tartışılıyor. Bu zayıf alanların hemen gözle görülür zararları yoktur. Fakat
hayvan hücresi üzerinde yapılan deneylerde zayıf manyetik alanın hormon ve
enzim seviyesini değiştirmek, dokulardaki kimyasalların hareketini engelleme
gibi biyolojik etkenlere sebep olduğu kararına varılmıştır (NRPNSA, 1999)
Sonuçlar ve öneriler
Kalp krizi yaşlarının 20'li yaşlara düşmesi, bağışıklık sistemlerinin
çöküşü, sık hastalıklara maruz kalma, beyin kanamaları sıklıklarında
artışlar ve de kanser olgularında görülen tırmanışlarda manyetik alanların
etkisi vardır.
Bu tip hastalıkları iyileştirme yöntemi olarak akupunktur ve manyetik terapi
son yıllarda gelişmektedir. Manyeto terapi ilk önce astronotlar üzerinde
uzayda kullanılmıştır. Daha sonra 200.000 insan üzerinde yapılan klinik
deneyler neticesinde tıp hizmetine sunulmuştur . Yer kabuğunun statik
manyetizmasından daha da etkin olan pulsatif manyetik alan, hücre zar
hareket periyodikliği ile daha uygun bir etkileşim oluşturmaktadır. Kazuo
Shimodaira'a göre enerji eksiklği, genel ağrı, baş ağrısı, yorgunluk
manyetik alanı eksikliği sendromun belirtileridir. Bunlar kronik yorgunluk
sendromuna benzemektedir, ama dışarıdan manyetik alan verilince hasta
düzelmektedir. Neurobiolojistlere göre manyetler depresyonda olan insanlarda
ağır işlediği sol beyini uyardığına inanıyorlar, (Chandrasekaran, 2002).
Zihinsel ve fiziksel rahatsızlığı olan hastalar üzerine yapılan kliniksel
araştırmalarda %90 başarı gösteriyor. Japonya'da bir üniversite 11.648 kişi
üzerine yapılan manyetik tedavinin (%43 erkek) %92 başarı gösterdiği
görülmüştür (Blackman ve Friedman, 2002). Bunun nedeni olarak manyetik alan
vücuda uygulanınca manyetik dalgalar dokudan geçer ve ikinci akım oluşturur.
Bu akımlar manyetik alan ile birleşince hücrelerdeki elektronlara ısı verir.
Bu ısı adale ağrısı, kaslardaki şişmelere çok iyi gelir. Kandaki kalsiyum ve
kolesterol miktarı azalınca haemoglobin daha hızlı hareket eder. Yüksek
tansiyona sebep olan diğer maddelerde de azalma görünür. Kan temizlenir ve
akışı hızlanır. Kalp rahatlar ve acı azalır veya yok olur. Yönetici
sinirler normale döner ve onların yönettiği organlar düzgün şekilde çalışır.
Kan akımının iyileşmesinden dolayı besleyiciler daha kolay ve verimli
şekilde taşınır. Manyetik dalgalar cilt, yağlı dokular ve kemikleri
canlandırır. Sonuçta hastalığa karşı direnci arttırır. Manyetik alan
düzensizliği azaltarak enerji aktarır, sağlığa katkıda bulunur. Hücrelerin
büyümesini destekler. Manyetler diş ağrısı, omuzlar ve diğer birleşimlerdeki
uyuşukluk, ağrıya iyi gelir. Vücudun kendi kendini iyileştirme özelliğini
destekler (Shimodaira ,2002). Hayatımızı etkileyen biyomanyetik alanın ay,
güneş, diğer yıldız veya gezegenler gibi dünya dışı etkenler ve içinde
bulunduğumuz yakın çevre ile kullandığımız cihazların etkisinin bilinmesi
tedbir alma ve tedavi açısından önem taşımaktadır. Bu çalışma ülkemizde
biyomanyetik alan konusunda yeterince çalışmanın mevcut olmaması nedeniyle
hem bilgilendirici hem de bundan sonraki çalışmalara yardımcı olacaktır.
Altansuvd Bold, Hüseyin Toros ve Orhan Şen
İstanbul Teknik Üniversitesi Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi
Meteoroloji Mühendisliği Bölümü
|
